14.07.2025 | Źródło: Xinhua

W Tybetańskim Regionie Autonomicznym [Xizang] w południowo-zachodnich Chinach, 5250 metrów nad poziomem morza ,wysoko na grzbiecie wzniesienia, otworzyło się nowe oko na młodociany wszechświat.

Naukowcy z Instytutu Fizyki Wysokich Energii (IHEP) Chińskiej Akademii Nauk ogłosili w niedzielę, że ich teleskop AliCPT-1 uchwycił pierwsze wyraźne obrazy Księżyca i Jowisza na częstotliwości 150 GHz, co stanowi przełom i formalne rozpoczęcie pierwszych chińskich poszukiwań pierwotnych fal grawitacyjnych.

Fale – ciche szepty z zarania dziejów – mogą być kluczem do wyjaśnienia, jak powstał wszechświat.

Wyobraźmy sobie wszechświat jako nowo narodzonego. Pierwotne fale grawitacyjne byłyby jego pierwszym krzykiem. Zrodzone z kwantowych fluktuacji czasoprzestrzeni w epoce kosmicznego "rozdęcia", te nieuchwytne sygnały są najczystszymi zmarszczkami, jakie kiedykolwiek wyryto w strukturze kosmosu.

Wykrycie pierwotnych fal grawitacyjnych uważa się za kluczowy test pochodzenia kosmosu, badający "rozdęcia" i grawitację kwantową.

„Jeśli uda nam się wykryć pierwotne fale grawitacyjne, ujrzymy wszechświat w jego pierwszej chwili” – powiedział Zhang Xinmin, pracownik naukowy IHEP.

„Jednocześnie może to doprowadzić do przełomów w najnowocześniejszych technologiach, takich jak kriogeniczne detektory nadprzewodzące i niskotemperaturowa elektronika odczytowa, wprowadzając kosmologię w erę niespotykanej dotąd precyzji” – dodał Zhang.

Teleskop, którego zarządzaniem zajmuje się IHEP, został zbudowany w ciągu ośmiu lat przez złożone z 16 członków globalne konsorcjum, w którego skład weszły chińskie Narodowe Obserwatoria Astronomiczne i Uniwersytet Stanforda.

Umieszczony na Dachu Świata teleskop został zaprojektowany tak, aby chronić się przed parą wodną z atmosfery, która zagłuszałaby szept pierwotnych fal grawitacyjnych.

Tylko cztery znane miejsca na Ziemi nadają się do takich obserwacji: Antarktyda, chilijska pustynia Atakama, Wyżyna Tybetańska i Grenlandia, powiedział Liu Congzhan, kierownik realizacji projektu eksperymentu teleskopowego.

Eksperyment związany z "podglądaniem" Księżyca i Jowisza to dopiero początek, powiedział Li Hong, również pracownik naukowy IHEP. „Jako pierwsze na półkuli północnej wysokogórskie obserwatorium pierwotnych fal grawitacyjnych, teleskop wypełnia  w Chinach lukę i wraz z urządzeniami na Antarktydzie i w Chile uzupełnia globalną, uzupełniając sieć, która siętworzy”.