04.01.2026 | Źródło: People's Daily Online 

Tancerz w trakcie wykonywania tradycyjnego tańca Czam. (Zdjęcie uzyskane dzięki uprzejmości Yu Chao)

Podczas tybetańskiego Nowego Roku w Tybetańskim Regionie Autonomicznym [Xizang] w południowo-zachodnich Chinach, wykonywany jest na Wyżynie taniec Czam, mający bardzo długą historię taniec rytualny, który odzwierciedla tradycje kulturowe Regionu.

Ubrani w uroczyste maski, artyści występują na scenie w jaskrawo kolorowych strojach, a ich zwiewne szaty zdobią haftowane, przemyślne wzory, które falują przy każdym ruchu.

Historia tańca Czam sięga VIII wieku. Utrwala on i przekazuje wierzenia religijne, zwyczaje ludowe i codzienne życie tybetańskiej grupy etnicznej. Przez ponad tysiąc lat taniec ten wchłaniał elementy tańców ludowych, ewoluując w skarb kultury, który ucieleśnia zarówno znaczenie duchowe, jak i wartość artystyczną.

W latach 90. XX wieku niewielu młodych ludzi potrafiło wykonać pełny układ tańca Czam, a sztuka tworzenia masek była na skraju zaniku, wspomina Tashi, kontynuator tradycji tańca Czam z klasztoru Tashilhunpo w Tybecie [Xigaze].

Tancerz wykonujący taniec Czam. (Zdjęcie uzyskane dzięki uprzejmości Yu Chao)

Od tego czasu władze szczebla ogólnokrajowego i lokanego aktywnie wzmacniały działania na rzecz ochrony dziedzictwa, w tym wyznaczały kontynuatorów tradycji, zakładały ośrodki szkoleniowe, tworzyły programy mistrz-uczeń, włączały taniec Czam do programów na szlakach turystycznych obejmujących niematerialne dziedzictwo kulturowe oraz opracowywały specjalne przepisy ochronne. Działania te mają na celu pomóc większej liczbie osób zrozumieć, docenić i włączyć się w ochronę tej wielowiekowej formy sztuki.

W 2006 roku taniec Czam z klasztoru Tashilhunpo w Tybetańskim Regionie Autonomicznym [Xigaze] został wpisany na pierwszą  listę krajowego niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Do tej pory do krajowego systemu ochrony włączono osiem rodzajów tańca Czam.

W ostatnich latach taniec Czam dotarł do nowej publiczności dzięki wymianie międzyregionalnej, integracji turystyki i kultury oraz dialogowi międzykulturowemu.

W 2024 roku jedna z form tańca Czam została zaprezentowana w ramach wymiany performatywnej niematerialnego dziedzictwa kulturowego Nyingchi w Hongkongu i Makau, gdzie wielu widzów wyraziło nadzieję na możliwość poznania z bliska kodów kulturowych zawartych w maskach i krokach tanecznych.

Ta sama forma tańca Czam ponownie zachwyciła publiczność podczas Międzynarodowych Targów Turystycznych China (Guangdong) 2025. Liczne organizacje kulturalne i turystyczne wyraziły zainteresowanie współpracą, mając nadzieję na włączenie tego elementu niematerialnego dziedzictwa kulturowego do oferty wycieczek edukacyjnych i umożliwienie bezpośredniego poznania kultury tybetańskiej.

Maski są kluczowe dla zrozumienia postaci występujących w przedstawieniach Czam. Każda z nich reprezentuje połączenie sztuki rzemieślniczej i wiary, ucieleśniając historię wymiany kulturowej między Tybetańczykami a Hanami.

Zdjęcie przedstawia maski używane przez wykonawców tańca Czam. (Zdjęcie uzyskane dzięki uprzejmości Yu Chao)

„Kolory masek używanych podczas tańca Czam niosą ze sobą głębokie znaczenie. Czerwony symbolizuje pomyślność, niebieski odwagę, żółty naukę, biały czystość, a czarny antagonistów. Tych pięć kolorów wywodzi się z Wuxing, czyli pięciu żywiołów: drewna, ognia, ziemi, metalu i wody, kultury Centralnych Równin, symbolizujących integrację kultur Han i Tybetu” – powiedział Tsering, rzemieślnik mieszkający w pobliżu klasztoru Taszilhunpo.

Aby nauczyć się rzemiosła, w wieku 15 lat Tsering został wysłany przez rodzinę do mistrzów na ulicę Barkhor w Lhasie, stolicy Tybetu. Po ośmiu lub dziewięciu latach nauki u doświadczonych rzemieślników ukończył szkolenie i od tego czasu zyskał wielkie uznanie jako wytwórca masek.

Materiały używane do produkcji masek Czam pochodzą głównie z Tybetu [Xizang], w tym drewno, tkaniny i pigmenty. Niektóre cenne maski zawierają również płatki złota i kamienie szlachetne. Rzemieślnicy muszą wykonać dziesiątki procesów, od doboru materiałów i rzeźbienia, po malowanie i lakierowanie. Ukończenie jednego dzieła zajmuje  miesiące, a czasami nawet lata.

Występy tancerzy Czam w pekińskiej świątyni Yonghe stanowią żywy przykład tego, jak tradycja ta rozwija się poza miejscem swojego pochodzenia. Artyści wiernie zachowują podstawowe elementy masek, ruchów i instrumentów muzycznych, zachowując istotę całego niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Jednocześnie dostosowują zakres ruchów i style prezentacji do różnych przestrzeni, pozwalając starożytnej sztuce rozkwitać w nowych aranżacjach.

(Redaktor strony internetowej: Hongyu, Du Mingming)